Voor essentiële gesprekken en effectieve samenwerking

Archief voor de categorie Onderwijs

Dialogisch 3

Na de geslaagde lessenreeks over dialoog voor 3 HAVO en VWO, mocht ik een aantal workshops gesprekstechnieken verzorgen voor eerstejaars MBO High Tech Metalelektro op het Koning Willem 1 College in Den Bosch. Allemaal jongens, tussen de 16 en 18 jaar, geïnteresseerd in techniek, maar niet in gesprekstechniek. En al helemaal niet in zoiets vaags als burgerschap, wat ook in de workshops aan bod moest komen.

Tijdens de eerste workshop ontmoette ik dus nogal wat weerstand, niet tegen mij persoonlijk, maar vooral tegen de oefeningen: luisteren, (open) vragen stellen en samenvatten. En toen ze een argumentatie-oefening kregen aan de hand van een aantal stellingen, weigerden ze dit. De stellingen waren niet interessant, ze wilden liever debatteren over de stelling: ‘ minder Marokkanen in Nederland’. Uit de verhitte discussie die daarna ontstond werd één ding duidelijk: van gesprekstechniek en burgerschap hadden ze niet veel begrepen.

Vastbesloten om deze jongens te laten ervaren hoe het is om wel naar elkaar te luisteren, respect te tonen en waardering te krijgen, bereidde ik een dialoog voor over een onderwerp dat hen allemaal raakt: de opleiding die ze volgen. Hoe vinden ze die tot nu toe, wat kan er beter en wat kunnen zij daar aan doen? Het resultaat was verbluffend: in de kleine groepjes ontpopten de opstandige jongens zich tot positieve en constructieve studenten die een lijst van verbeterpunten samenstelden die ze aan elkaar presenteerden. En die ze binnenkort met de schoolleiding gaan bespreken.

Maar er gebeurde nog iets anders. De provocerende en discriminerende opmerkingen die de sfeer in de klas al een tijd domineerden, werden ineens bespreekbaar. Uit de rondvraag aan de jongens of ze de volgende workshop wilden besteden aan een dialoog over (gebrek aan) respect en discriminatie, bleek dat 20 van de 24 leerlingen daarvoor kozen. En zo gebeurde het dat deze jongens in één week twee keer de dialoogtechniek toepasten en zo – ongemerkt – invulling gaven aan het thema burgerschap.

Het was ook hard nodig. Want uit de tweede dialoog werd duidelijk dat de meeste jongens veel last hadden van de onrust in de klas, die werd veroorzaakt door enkele jongens die elkaar steeds uitdaagden en daarmee alle aandacht van de docenten opeisten. Die daar, volgens de jongens, vaak niet goed op reageerden. Hoe moet het dan wel? vroeg ik hen. Gewoon normaal doen. Dat wil zeggen: niet uitdagen en niet op elke opmerking reageren. En als dat toch niet lukt? De klas uit of – in overleg met de docent – je even afsluiten door een koptelefoon op je hoofd. Of, zoals één van de grootste uitdagers het zelf verwoordde tijdens de klassikale terugkoppeling: behandel elkaar, zoals je zelf behandeld wil worden.

Dialogisch, toch?

Stil

Onder het motto ‘practice what you preach’ volgt Femke Zwaal een opfristraject van haar eerstegraads lerarenopleiding. Om naast het werk als ondernemer/adviseur in de rol van deeltijddocent Nederlands de brug te slaan tussen de praktijk en het voortgezet onderwijs. Ze blogt hier over haar ervaringen.

‘Tassen van tafel, telefoons weg, sluit je ogen en wees stil.’ Zo begint elke les van mijn stagedocent. Het duurt soms even voordat iedereen meedoet, maar al gauw daalt er een weldadige rust neer in de klas. Soms krijgen enkele meisjes de slappe lach, omdat zij hun ogen niet dicht durven doen, maar ze lachen zonder geluid te maken. Een minuut kan dan lang duren.

Ik moest er zelf ook even aan wennen. Het deed mij denken aan het bidden aan tafel bij mijn oma vroeger: je keek door je oogharen wie er meedeed en wie niet.

Maar het werkt. Ook in die drukke 3 HAVO-klas met 30 leerlingen. Of juist in deze klas, waar de kinderen meer aan hun hoofd hebben dan de gemiddelde VWO-leerling. Zo kunnen ze even aarden. Om vervolgens te kunnen luisteren of rustig aan het werk te gaan.

Nu ik elke week een hele dag in de collegebanken zit, ervaar ik weer hoe vermoeiend het is om steeds je aandacht bij de les te houden. En ook in de pauzes kom je niet tot rust, omdat je dan moet socialiseren met de medeleerlingen. Hetzelfde geldt voor een dag vol vergaderingen of een conferentie zoals ik die vorige week bezocht, waar elke minuut benut moest worden om te leren en te netwerken. Of om snel even je mail of telefoon te checken op belangrijke berichtjes.

Hoe creëer je de zo belangrijke rust en stilte in een lerende omgeving? In mijn les over spannende verhalen die ik vorige week aan de al genoemde 3 HAVO klas gaf, had ik mezelf ten doel gesteld om de klas stil te laten worden. Zodat ze konden luisteren naar de verhalen van hun klasgenoten. Ik had het kunstlicht uit gedaan en de leerling die mocht voorlezen laten wachten tot het echt stil was. Het werkte.

Als het aan mijn stagedocent ligt, gaan alle leerlingen elke dag 2 x 15 minuten mediteren, zoals op veel scholen in India, de VS en sinds kort ook in Brazilië gebruikelijk is. In Nederland is er één basisschool in Lelystad waar deze methode ook wordt toegepast. Ook in het bedrijfsleven en in de sport rukt transcendente meditatie op als beproefde methode om stress te vermijden.

Maar 2 x 15 minuten mediteren lijkt in het strakke 50 minutenrooster dat de meeste middelbare scholen in Nederland hanteren geen haalbare kaart. Los van de oefening en begeleiding die het vergt om 15 minuten lang echt stil te zijn. Maar elke les (en vergadering!)  beginnen met 1 of 2 minuutjes aandachtige stilte, lijkt mij een goed begin. En wanneer je dat elk leerjaar met een minuutje uitbouwt, treden de leerlingen na een paar jaar mindfull en stressvrij het examen tegemoet. En dat is goed voor hun prestaties.

Zou de minister dit nog kunnen opnemen in het onderwijsakkoord? Het kabinet zou zelf ook wel eens veel baat bij een paar minuten stilte kunnen hebben…