Voor essentiële gesprekken en effectieve samenwerking

Archief voor de categorie Inspiratie

De kracht van verbinding vanuit persoonlijke oprichting

Het doorgeschoten individualisme heeft sporen van uitputting getrokken. Velen van ons zoeken al enige tijd naar een nieuwe, duurzame weg. Om die te vinden is er een groeiend aanbod van trainingen in onder andere persoonlijk leiderschap, mindfulness en meditatie. Mooie voeding voor het verlangen naar persoonlijke groei.

Inmiddels worden we ook uitgenodigd om vanuit die bewustwording een stap verder te gaan. Om vanuit het volgen van de persoonlijke weg naar binnen, weer uit te reiken naar buiten, naar elkaar. Vanuit vertrouwen in jezelf en in elkaar. Om zo ook collectief vorm te geven aan een nieuwe, duurzame weg.

De dialoog is een vorm die de Vrije Ruimte helpt scheppen, waarin dit soort collectieve verbinding kan ontstaan waardoor er een heel nieuw speelveld ontstaat.

284Dialoog

De randvoorwaarden die de dialoog schept, zijn dat je in gesprek met elkaar vanuit jezelf blijft spreken, ervaren en luisteren. Dat je voorbij je oppervlakkige oordelen onderzoekt wat je werkelijk beweegt. Wat anderen beweegt. Dat alles er mag zijn en niet bediscussieerd hoeft te worden. Dat je gezamenlijk onderzoekt wat de grote diversiteit aan persoonlijke ervaringen ons leert over de centrale vraag. Hoe meer huiswerk alle deelnemers aan de dialoog gedaan hebben, en daar bedoel ik mee, hoe meer zij zich bewust zijn van hun eigen bagage, des te schoner wordt het gesprek. Des te zuiverder kan er gesproken, gedacht, gevoeld en onderzocht worden.

Autonoom in Verbinding

Het gezamenlijke onderzoek in de dialoog creëert een horizontale verbinding tussen verticaal opgerichte mensen. De metafoor die je hier zou kunnen gebruiken is dat je in een kringgesprek jezelf allemaal als autonome eenheid, bijvoorbeeld een ronde kraal ervaart. Een kraal met een eigen kleur, een uniek verhaal, karakter, vorm. In dialoog streeft je er niet naar de kleuren en eigenschappen van de kralen te vermengen. Wat je doet door uitwisseling is als het ware een doorzichtige ketting rijgen door de kralen heen.

Je blijft zo autonoom en je bent in verbindingen met elkaar. Als deze dynamiek ontstaat, opent zich een nieuw veld van mogelijkheden. Mogelijkheden om de toekomst dichterbij te halen, om kennis uit de bron af te tappen en wellicht om afscheid te nemen van wat niet meer vitaal is. Maar in ieder geval om gezamenlijkheid te ervaren als mensen.

Persoonlijk

Zelf ben ik blij te zien dat er de afgelopen jaren de dialoog in Nederland zoveel meer aandacht heeft gekregen. Niet als containerbegrip maar als gespreksvorm met facilitering. Met Stichting Nederland in Dialoog droeg ik bij om de maatschappelijke dialoog op gang te brengen en mensen op een laagdrempelige manier te laten ervaren wat er gebeurt als je in dialoog gaat. Hoe bevrijdend en verheffend dat kan zijn. Afgelopen jaar heb ik besloten mijn opgedane ervaring ook meer naar organisaties in transitie te brengen. Met tien andere bekenden in dialoogland werk ik momenteel vanuit Adviseurs in Dialoog aan deze missie.

Ik kijk met veel plezier naar alle andere dialoogbewegingen, we hebben nog zoveel werk te verrichten als we willen dat alle ontmoetingen en samenwerkingen beginnen met een aandachtig gesprek om zo de bedding te creëren voor een duurzame samenleving.

 

 

Internationale Vrouwendag

internationalevrouwendagAdviseurs in Dialoog dragen bij aan Internationale Vrouwendag in Bussum.

Lees meer hierover in een artikel van het Bussums Nieuws van 25 februari 2015.

Dialoog – fundament onder vitale sociale coalities

Solo of samen?

Sociale pioniers zoeken naar een sociale en duurzame weg waarop onze samenleving en de wereldgemeenschap zich kan bewegen. De inspiratie om deze weg te gaan ontstaat meestal uit een schuring van de principes in je binnenwereld die in contact komen met een buitenwereld waar je onrecht ervaart.

De eerste stap om vorm te geven aan het inzicht dat het anders kan is om zelf op te staan voor je ideaal. Je persoonlijke huiswerk te doen, jezelf te leren kennen, wegen te vinden om af te stemmen op het hogere doel.

Na het volgen van de persoonlijke weg naar binnen en het belichamen van je ideaal, komt de stap om weer uit te reiken naar buiten, naar elkaar. Vanuit vertrouwen in jezelf en in elkaar. Om zo ook collectief vorm te geven aan een nieuwe, duurzame weg.

De sociale pioniers in Nederland investeren al een tijd in zichzelf, hun initiatieven en bewegen steeds meer naar het collectief innemen van een geëigende plek. Zie alle mooie platforms die ontstaan zoals Social Powerhouse.

Toch is het vormen van een collectief, het verwoorden van een gezamenlijke visie en standpunten niet altijd eenvoudig. Ook niet voor wereldverbeteraars. Of misschien juist niet voor wereldverbeteraars die gewend zijn om heel goed af te blijven stemmen op hun eigen kompas en niet perse op elkaar.

Dialoog
Ervaring leert dat dialoog een hele geschikte gespreksvorm is die helpt om vrije ruimte te scheppen waarin verbinding kan ontstaan. Met respect voor de inzichten en ervaringen van alle betrokkenen, voor het thema dat zij delen en voor de omgeving waarin zij opereren.

Deelnemers in dialoog

 

 

 

 

 

Gelijkwaardigheid
Een belangrijk kenmerk van dialoog is gelijkwaardigheid. Dat uit zich in de cirkelvorm waarin de dialoog plaatsvindt. Iedereen zit even ver van het midden. Even dichtbij de vraag die besproken wordt. Of je zou ook kunnen zeggen even dichtbij de waarheid.

Alle deelnemers in het gesprek worden uitgenodigd persoonlijke ervaringen te delen. Hun unieke verhaal in te brengen dat gerelateerd is aan de centrale vraag. Dat kan bijvoorbeeld zijn: wat is Sociale Waarde?

Het gezamenlijke onderzoek in de dialoog creëert een horizontale verbinding tussen opgerichte mensen. Door unieke ervaringen in verbinding te brengen met elkaar, kun je het collectieve verhaal gaan lezen en verwoorden. Als deze dynamiek ontstaat, ontstaat er naast inspiratie en onderlinge verbinding, ook de mogelijkheid om de toekomst dichterbij te halen, om kennis uit de bron af te tappen en om afscheid te nemen van wat niet meer vitaal is.

Cruciale rol gespreksleider
Iedereen kan meedoen aan een dialoog. Maar niet iedereen kan het gesprek zomaar goed faciliteren. Het creëren van de setting, juiste condities en bewaking van het proces, vraagt om een ervaren gespreksbegeleider. Het is een vaardigheid die je leert door je bewust te worden van de basisprincipes van dialoog, jezelf te trainen om goede vragen te stellen, op verschillende niveaus te luisteren, posities in het gesprek te herkennen, je te trainen van a tot z met aandacht aanwezig te zijn om zo het proces als geheel te dragen.

Droom
Mijn droom is dat iedere samenwerking met een goede gefaciliteerde dialoog begint. Ik ben ervan overtuigd dat als je het lef hebt om te vertragen aan het begin van de samenwerking dat je uiteindelijk een versnelling creëert in het realiseren van je gezamenlijke doel. Als je niet vanuit een rol maar vanuit je hele zijn aanwezig bent en in verbinding gaat met elkaar, leg je een fundament van respect en waardering waarop je in spannende fases van de samenwerking kunt terugvallen. Je creëert daarbij een cultuur en omgangsvorm die maakt dat je weet hoe je door uitdagende fases heen kunt bewegen. Het voeren van een dialoog is voor mij voorwaarde om te komen tot vitale coalities die samen de noodzakelijke maatschappelijke vernieuwing brengen waarnaar we zoeken.

Dialogisch 3

Na de geslaagde lessenreeks over dialoog voor 3 HAVO en VWO, mocht ik een aantal workshops gesprekstechnieken verzorgen voor eerstejaars MBO High Tech Metalelektro op het Koning Willem 1 College in Den Bosch. Allemaal jongens, tussen de 16 en 18 jaar, geïnteresseerd in techniek, maar niet in gesprekstechniek. En al helemaal niet in zoiets vaags als burgerschap, wat ook in de workshops aan bod moest komen.

Tijdens de eerste workshop ontmoette ik dus nogal wat weerstand, niet tegen mij persoonlijk, maar vooral tegen de oefeningen: luisteren, (open) vragen stellen en samenvatten. En toen ze een argumentatie-oefening kregen aan de hand van een aantal stellingen, weigerden ze dit. De stellingen waren niet interessant, ze wilden liever debatteren over de stelling: ‘ minder Marokkanen in Nederland’. Uit de verhitte discussie die daarna ontstond werd één ding duidelijk: van gesprekstechniek en burgerschap hadden ze niet veel begrepen.

Vastbesloten om deze jongens te laten ervaren hoe het is om wel naar elkaar te luisteren, respect te tonen en waardering te krijgen, bereidde ik een dialoog voor over een onderwerp dat hen allemaal raakt: de opleiding die ze volgen. Hoe vinden ze die tot nu toe, wat kan er beter en wat kunnen zij daar aan doen? Het resultaat was verbluffend: in de kleine groepjes ontpopten de opstandige jongens zich tot positieve en constructieve studenten die een lijst van verbeterpunten samenstelden die ze aan elkaar presenteerden. En die ze binnenkort met de schoolleiding gaan bespreken.

Maar er gebeurde nog iets anders. De provocerende en discriminerende opmerkingen die de sfeer in de klas al een tijd domineerden, werden ineens bespreekbaar. Uit de rondvraag aan de jongens of ze de volgende workshop wilden besteden aan een dialoog over (gebrek aan) respect en discriminatie, bleek dat 20 van de 24 leerlingen daarvoor kozen. En zo gebeurde het dat deze jongens in één week twee keer de dialoogtechniek toepasten en zo – ongemerkt – invulling gaven aan het thema burgerschap.

Het was ook hard nodig. Want uit de tweede dialoog werd duidelijk dat de meeste jongens veel last hadden van de onrust in de klas, die werd veroorzaakt door enkele jongens die elkaar steeds uitdaagden en daarmee alle aandacht van de docenten opeisten. Die daar, volgens de jongens, vaak niet goed op reageerden. Hoe moet het dan wel? vroeg ik hen. Gewoon normaal doen. Dat wil zeggen: niet uitdagen en niet op elke opmerking reageren. En als dat toch niet lukt? De klas uit of – in overleg met de docent – je even afsluiten door een koptelefoon op je hoofd. Of, zoals één van de grootste uitdagers het zelf verwoordde tijdens de klassikale terugkoppeling: behandel elkaar, zoals je zelf behandeld wil worden.

Dialogisch, toch?

De menselijke maat houden in tijden van overgang. Is dat mogelijk?

26 september jongstleden nodigden Miranda Willems en ik – samenwerkingspartners in Adviseurs in Dialoog – belangstellenden uit om deel te nemen aan onze inspiratiesessie “De Menselijke maat in transities”, die we in The Dialogues House verzorgden. Waar we in deze tijd van snelle veranderingen, fusies en reorganisaties aan de lopende band horen over angst, boosheid en teleurstelling, zijn wij procesbegeleiders en verandermanagers, des te meer geïnteresseerd in of het ook anders kan. Is het mogelijk, als we vertrouwen hebben in ons eigen gevoel voor menselijke maat, dat we ook weer vertrouwen hebben in het gevoel voor menselijke maat van onze leidinggevenden en collega’s? En wat verstaan we eigenlijk onder menselijke maat?

Om een rondgang te kunnen maken langs alle mogelijke perspectieven, hebben we onszelf laten inspireren door grootmeesters als Da Vinci, Socrates en Simeon ten Holt. Wat hebben zij in de natuur, de samenleving en de muziek geobserveerd en gezien aan wetmatigheden? Wetmatigheden die ervoor zorgen dat de natuur in evenwicht blijft, in harmonie? Wat maakt dat we bij het ene werk, in het ene systeem, wel schoonheid en harmonie ervaren en in het andere werk niet? De verhoudingen van de Gulden Snede , die we aantreffen in een van Da Vinci’s bekende werken “De man van Vitruvius”, werpt verhelderend licht op ons vraagstuk. Zou het kunnen zijn dat we dezelfde verhoudingen 1:1,67 hebben toe te passen op hoe we ons als individu hebben te verhouden tot het grotere geheel en andersom? En als dat zo is, hoe moet ik dat vertalen naar mijn dagelijkse werk? Om te ervaren wat het voor je als mens betekent als het grotere geheel sneller beweegt dan jij, lieten we de deelnemers lopen, stilstaan  en wenden op de muziek van Culture Club – “Changes every day” – op 33 toeren. 33 toeren? Jawel,  40 plussers weten het nog wel: Een langspeelplaat draai je op een retro-pick up op 33 toeren draaisnelheid. En wat gebeurt er als je diezelfde plaat vervolgens op 45 resp. 78 toeren afdraait? Opvallend was  het verschil in behoefte aan tempo. Waar het voor de een comfortabel was om om op het oorspronkelijk draaitempo te bewegen en in contact met zichzelf en de omgeving te blijven, was het voor twee anderen al snel saai. Zij werden blij toen de muziek versneld werd afgespeeld. “Hehehe, eindelijk wat pit in de tent.” Bij 78 toeren werd het zo ongemakkelijk, dat iedereen stagneerde. “Hakken in het zand, dat voelde ik”, merkte een van de deelnemers op. “Diversiteit in tempo dus. En de behoefte om na afloop te reflecteren in een cirkelvorm.” Dat werd ook opgemerkt door de groep. Dus besloten we onze reflectie voort te zetten in de ons bekende dialogische setting: Zittend in een cirkel, bereid om met elkaar open te spreken, open te luisteren en onze oordelen opschortend. Een deelneemster bracht haar eigen case in en alsof we natuurlijkerwijs wisten wat we hadden te doen, trokken we de spreekwoordelijke Verloskamer op: Wil er iets nieuws geboren worden? Tegelijkertijd begaven we ons met z’n allen ook in een Hospice, klaar om iets ouds los te laten.  En in een Spiegelkamer: Klaar om gespiegeld te worden op mogelijke keuzes.

En terwijl het meditatieve pianospel van Canto Ostinato de werkplek vulde, verwijlden we in de open, harmonische ruimte die we als relatief onbekenden van elkaar hadden betreden. Dialogues House van ABN Amro, Thank you for the music! Op naar de herhaling van de sessie op 19 december in The Innovation Lab van ABN Amro.

Dialoog, een vorm die poorten opent

Een terugblik op de inspiratie die ik in 2003 in Guatemala opdeed en waar dat toe leidde.

Het is oktober 2003 als ik met Manuela Alvarado door Guatemala reis. Met haar organisatie Participación Política del Pueblo Maya bezoeken we Maya gemeenschappen om in kaart te brengen wat deze mensen op de nationale politieke agenda van Guatemala willen krijgen bij de komende verkiezingen. Manuela was zelf een van de eerste Guatemalteekse congresleden van Maya komaf. Ik woon op dat moment inmiddels acht maanden in Guatemala en wil mijn Spaans verder verbeteren door met haar samen sessies te organiseren en begeleiden.

Elke bijeenkomst die we organiseren met de lokale Maya bevolking begint met een avondprogramma waarna we twee volle dagen aan het werk gaan. Ter voorbereiding op deze avondbijeenkomst, koopt Manuela onderweg altijd kaarsen op de lokale markt. Een rode, gele, witte, zwarte, blauwe en groene kaars.

Eenmaal op de locatie aangekomen, zetten we de stoelen in een cirkel, maken we de ruimte schoon en positioneert Manuela de kaarsen in het midden. Als de mensen aangekomen zijn, opent ze de avond met een ritueel. Ze roept de windstreken aan en vraagt moeder Aarde en vader Hemel om de bijeenkomst te begeleiden en zegenen. De voorouders worden uitgenodigd deel te nemen en onze cirkel te dragen. De kaarsen worden aangestoken en Manuele spreekt een intentie voor de bijeenkomst uit. Daarna gaan we in gesprek. Of er nou 10 of 50 mensen zijn, iedereen komt aan bod. Elke stem wordt gehoord. Of je nou lang of kort iets wil delen. We maken rondes waarbij een ieder zelf aanvoelt wat hij of zij wil zeggen of liever zwijgt. De vraag waarover we praten is, wie ben je en hoe zit je hier?

Guatemalan Daykeeper ritual

Foto van Ed Barnhart – mijn eigen foto’s waren nog niet digitaal destijds.

Het is voor mij een transformerende ervaring die  ik pas vele jaren later zal benoemen als mijn eerste ervaring met dialoog. De verhalen die gedeeld worden zijn persoonlijk en gaan veel over de gruwelijke manieren waarop families en hele dorpen slachtoffer zijn geworden van de genocide tijdens de 36-jarige burgeroorlog van 1960 tot 1996.  Er vielen meer dan 200.000 slachtoffers. Uit onderzoeken blijkt dat in ieder geval meer dan 80% van de slachtoffers Maya’s waren. Zij zijn de oorspronkelijke bewoners van Guatemala en inmiddels een minderheidsgroepering.

De verhalen in de cirkel gaan niet over de grote cijfers maar over verloren familieleden. De manier waarop soldaten mannen en jongens kuilen liet graven waarin zij gefusilleerd werden terwijl de vrouwen in een kerk opgesloten zaten. Hoe je er jarenlang niet met elkaar over praat. Hoe gezinnen stuk zijn en alcohol de oplossing lijkt voor velen. Dat de overheid, het leger en de politie geen bescherming bood maar je vijand was. Dat er al met al dus geen enkele plek was waar je heen kon om recht te laten geschieden. Dat praten met elkaar vaak te pijnlijk was en dat er dus jarenlang gezwegen werd.

Het gesprek in de cirkel duurde zo lang als het duurde. Tot iedereen aan het woord was geweest. Tot er ruimte ontstaan was om de volgende dag met elkaar aan het werk te gaan. Er werd gehuild, gevoeld en gezwegen. En uiteindelijk werd er hoop uitgesproken en gelachen. Ik zag volwassen mannen hartstochtelijk huilen en realiseerde me hoe wezenlijk het was om op deze manier ruimte te maken voor verwerking en heling. Het maken van de politieke agenda de dagen erna was in verhouding een peulenschilletje.

Tien jaar laten kijk ik terug waar deze ervaring me gebracht heeft. Na het werken met Manuela in 2003 ben ik doorgereisd naar het huis in Ojai Californië waar Krishnamurti tot zijn dood woonde. Krishnamurti is sinds mijn vijftiende een grote inspiratiebron. Hij leefde voor dat hoe dialoog en persoonlijk leiderschap transformatie brengt. Zijn gesprekken met David Bohm waren en zijn ongelooflijk inspirerend. Ik leerde meer en meer over de dialoog als vorm.

In de praktijk in Guatemala, cognitief door de videobanden van Krishnamurti te bekijken maar ook als backpacker.

Door een jaar alleen rond te reizen en in hostels en hotels te verblijven ervoer ik de kracht en kwaliteit van het open gesprek. Het gesprek dat je hebt met volslagen vreemden uit andere delen van de wereld als je samen in een hostel eten staat te koken en dat samen nuttigt. Gesprekken in urenlange busritten, in hangmatten in de rimboe. Ik stond open voor mensen waar ik in mijn eigen land geen contact mee maakte. Daar voegde ik een ervaring in Las Pyramides in San Marcos aan toe waar ik meer leerde over de waarde van meditatie, yoga en reflectie.

Terug in Amsterdam in maart 2004 liep ik bij Nieuwe Maan binnen met de vraag of ik me bij ze aan mocht sluiten omdat ik de Dag van de Dialoog in Amsterdam wilde gaan organiseren. Geïnspireerd door de Dag van de Dialoog in Rotterdam die ik al voor mijn vertrek had leren kennen. Mijn reiservaring, studieachtergrond en levensverhaal kwamen samen in deze ambitie.

Nu tien jaar later, heb ik net afstand gedaan van mijn functie als directeur van Stichting Nederland in Dialoogdie voortgekomen is uit de samenwerking met mijn collega’s bij Nieuwe Maan en de collega’s van de Rotterdamse Dag van de Dialoog.

Ik heb de afgelopen zeven maanden tijd gemaakt om te kijken naar de plant die gegroeid is uit het zaadje, dat tijdens de reis in Guatemala werd geplant. Op een recentelijke Heidag van Nederland in Dialoog hebben we het zelfs als een boom ervaren. Met diepe wortels, een dikke stam en alle lichtheid in de takken om ver uit te reiken.

Stichting Nederland in Dialoog is een beweging van geïnspireerde mensen die tijd steken in het organiseren van ontmoeting en een mooi gesprek tussen buurtgenoten. Gesprekken over samen wonen, leven en werken. Sinds 2005 zijn we aan het bouwen en nu in 2013 zijn er dialoogorganisatoren in 90 plaatsen in Nederland. In 2012 kwam daar een nieuwe beweging bij. WORLD=U een jongerenbeweging met als ondertitel “local action on global issues” die ik vanuit Nederland in Dialoog oprichtte met de Rabobank en het Wereld Natuur Fonds.

Bij het terugkijken werd ik me gewaar dat de dialoog als vorm, een toegangspoort is die voor mij nog niet uitgewerkt is. Maar dat het wel goed is om er op een andere manier mee te gaan werken. Niet meer als coördinator van Stichting Nederland in Dialoog, maar op andere plekken. Plekken in organisaties waar transformatie gewenst is, waar we als collectief Adviseurs in Dialoog maatwerk leveren. Of op plekken waar we experimenten met nieuwe vormen waarvoor we een veld willen openen waarin het heden, verleden en de toekomst samenvallen. Waar we in harmonie kunnen onderzoeken in welke tijd we aangeland zijn en wat dat voor een nieuwe kansen biedt om op een duurzame manier met elkaar samen te leven. Oude kennis van rituelen, de natuurlijke wetmatigheden en intuïtief Weten wijzen daarbij de weg. Ik doe ontdekkingen voor en voorbij de dialoog als vorm. Op de laag van intentie en manifestatie. Wie weet wat daar weer voor een moois van gaat komen!

Stichting Nederland in Dialoog groeit ondertussen door. Met mooie nieuwe mensen aan het roer. Ik blijf graag betrokken achter de schermen en als ambassadeur. Als je zelf wilt ervaren wat een dialoog is, en waarom ik het zo bijzonder vind, doe dan mee aan een van de dialoogtafels die van 4 tot 10 november georganiseerd worden tijdens de Nationale Week van de Dialoog.

 

Overige links:

–       www.adviseursindialoog.nl – voor maatwerk dialoog in organisaties

–       www.worldisu.nl – de jongerenbeweging met “local action on global issues

–       www.olgalouise.nl – mijn persoonlijke website met o.a. een dialoogtraining

–       www.nieuwemaannetwerk.nl – mijn thuisbasis van sociale ondernemer